መሰረታዊ ሐሳቦች ስለ ኤችአይቪ

HIV/ ኤችአይቪ
AIDS/ ኤድስ
Origin of HIV/ የኤችአይቪ አመጣጥ
IS Transmitted/ ኤችአይቪ የሚተላለፍበት መንገዶች
Risk Factors For HIV/ ኤችአይቪ ለመያዝ የሚያስችሉ ባህሪዎች ዋነኞቹ
Transmission Preventing/ እንዳይተላለፍ መከላከል
HIV Testing/ የኤችአይቪ ምርምራ
Resources for Basic Information
ኤችእይቪ
ኤች እይቪ ማለትም ኢምዩኖደፊሸንሲ ቫይረስ ኤድስን ይሚያስከትል ቫይረስ ሲሆን ከለሎች ቫይርስ
የሚለየውም የሰውነት የመከላከያ ሃይል ተቁዋማትን ስለሚያጠቃ ነው። የሰውነት የበሽታ የመከላከያ ተቁዋማት
immune system  ለሰውነታችን በሽታን እንዲያሸንፍ እና እንዲቁዋቁዋም ያረዳል። ኤች አይቪ የሚያጠቃው
የሰውነት የነጭ የደም ሴሎችን የሰውነት የበሽታ የመከላከያ ተቁዋማትን ነው።















.
    Structure of the Human Immunodeficiency Virus, courtesy of NIAID

ኤድስ
ኤድስ ማለትም አኻዋየርድ ኢምዩኖደፊሸንሲ ሲድረም ሲሆን። ኤድስ የኤች እይቪ የመጨረሻ ደረጃ ነው።
ኤች አይቪ ያለበት ሰው ኤድስ ደረጃ ላይ ለመድረስ ብዙ አመታት ይወስድበታል እንዲሁም መዳኒቱንም
ሳይጅምር ኤድስ ደረጃ ሳይደርስ ብዙ አመት ሊቆይ ይችላል። አንድ ሰው የኤድስ ደረጃ ላይ ደረሰ ማለት
የኤች አይቪ ቫይርስ የበሽታ መከላከያ ሃይል ተቁዋማትን ደምስሶ እና ሰውነታችን ከማንኛውም በሽታ
የመቁዋቁዋም ሃይሉን በማሳጣት ለተለያዩ ኢንፈክሽኖች ይጋለጣል ይጠቃልም ማለት ነው።
አንድ ሰው አንድ ወይም ሁለት ኢንፌክሽኖች ሲኖሩበት እና በጣም ዝቅያለ የቲ-ሴል ቁጥር ሲኖረው ያሰው
የኤድስ ደረጃ ደረሰ ሊያስብለው ይችላል።











            


ኤች አይቪ የሚተላለፍበት መንገዶች
የኤች አይቪ ቫይረስ ከሰውንት ከውጣ በሃላ በጣም ደካማ ከመሆኑ የተነሳ ብዙ አይቆይም ወድያውኑ ይሞታል።
በዛ የተነሳ ነው ኤችአይቪ ከማንም ሰው ጋር በምናደርጋቸው የዕለት ተለት እንቅስቃሴዎች ለምሳሌ፣ እንደ እጅ
መጨባበጥ፣ መተቃቅፍ፣ እና መሳሳም ሊያስተላልፉ እንደማይችሉና። በተጨማሪም ኤች አይቪ በመጸዳጃ ቤት
መቀመጫ፣ በበር መኽፈቻ፣ በብርጭቆ መጠጫ፣ በምግብ ወይም በማንኛውም አይነት እንስሳ እንደ ቢንቢ ንክሻ
በመሳሰሉት ሊይዝ አይችልም።

  • ቫይረሱ ያለበት ሰው የተጠቀመበትን የድራግ (Drugs) መርፌ ሌላ ሰው ቢጠቀም
    (Intravenous) ወይም መርፌና ሲሪንጋ መጋራት

  • ቫይረሱ ካለበት ሰው(ወንድ ወይም ሴት) ጋር የሚደርግ የግብረ ሥጋ ግንኙነት፣ የግብረ ሰዶም ግንኙነት
    (Heterosexual intercourse, Homosexual, bisexual intercourse)

  • ቫይረሱ ያለባት እናት (ማህፀን ውስጥና በምትወልድበት ጊዜም) ለሕፃን ልጅ
    ማስተላለፍ ስትችል (Intrauterine, perinatal) እንዲሁም የጡት ወተት በምታጠባበት ግዜ


ከኤች አይቪ እራስን ለመከላከል የሚከተሉትን እርምጃዎች መውሰድ በጣም ጠቃሚ ነው

  • ከማንኛውም ዓይነት የግብረ ሥጋ ግንኙነት (ከተቻለ) መቆጠብ፣
    ካልተቻለ ኣንድ ታማኝ የፍቅር ጓደኛ ጋር በመወሰን ኮንዶም መጠቀም።

  • ለረዥም ጊዜ ተማምነው ኣብረው የቆዩ ባልና ሚስት በመስጋትና ለኤችአይቪ ይይዘኛል በሚል ፍራቻ
    በኮንዶም (Condom) መጠቀም የለባቸውም። ታማኝነት ከመቼውም ጊዜ በላይ ኣስፈላጊ ስለሆነ
    ባለትዳሮች ታማኝንታችውን ማጎልበት ይጠበቅባቸዋል።

  • የሚወጉ ድራጎች (እየተደበቁ ተሰባስበው ባልፀዱ መሣሪያዎች ከሚወስዱ ጋር) አለመውሰድ ማለት መርፌና
    ሲሪንጋ ኣለመጋራት።

  • ከማያውቁት ሰው ወይም ከብዙ ሰዎች ጋር የግብረ ሥጋ ግንኙነት ካደረጉ ከሌላ ሰው ጋር ምንም አይንት
    ግንኙንት ከመፈጽም በፊት መመርመራ ያድርጉ

  • ለገንዘብ ብለው ከማያቁት ሰው ጋር ማንኛውንም ዓይነት የግብረ ሥጋ ግንኙነት ኣለማድረግ።


ኤች አይቪ ለመያዝ የሚያስችሉ ባህሪዎች ዋነኞቹ

በጣም አስጊ ደረጃ ላይ ሊሆኑ የሚችሉ


  • የሚወጉ ድራጎች (እየተደበቁ ተሰባስበው ባልፀዱ መሣሪያዎች ከሚወስዱ ብዙ ሰዎች ጋር) መርፌና
    ሲሪንጋ ከተጋሩ

  • ልቅ የሆነ የግብረ ሥጋ ግንኙነት፣ የግብረ ሰዶም ግንኙነት (Heterosexual intercourse,
    Homosexual, bisexual intercourse) ከፈጸሙ

  • ለገንዘብ ብለው የግብር ሥጋ ግንኙንት ወይም የግብረ ሰዶም ግንኙነት ከፈጸሙ

  • ለአባላዘር በሽታ ተጋለጠው የሚያቁ ከሆነና

  • ወይም ከላይ የተዘርዘሩትን ከፈጸመ ግለሰብ ጋር የወሲባዊ ግኑኘንት ከፈጸሙ


ኤችአይቪ ምርመራ

እርግጠኛ የራስን ማንነት ለማወቅ መልሱ የሚገኘው በመመርመር ብቻ ነው።
ስለዚህ ዕራሶን የሚጠራጠሩ ከሆነ ተመርመሩ።
ተመርምረው ውጤቶን ሲያገኙ ኤችአይቪ ከሌለቦት ጥሩ ግን ዊንዶ ፔሬድ የሚባለው ነገር ስላለ ከ 3-6
ወር በሃላ ደግመው መመርመር አለቦት እርግጠኛ ለመሆን። ይህን ሲያረጉ ግን አሁንም ኮንዶም መጠቀሞን
አይርሱ።
ተመርምረው ውጤቶዎ ኤችአይቪ ፖዘቲቨ ከሆነስ፡
አንዴ ሆንዋል ባይሆን ጥሩ ነበር ከሆነ በሃላግን እራስን ማስጨነቅ ወይም እንደ ጥንት እሞታለው
ብሎ ማሰቡ የማይታሰብ ነው አሁን። በአሁን ሰአት ኤችአይቪን እንደማንኛውም አይንት ቫይትስ አይቶ
ጤናን እየጠበኩና መንፈስን ያማያስጨንቅ ነገሮች እያደረጉ መኖር ይቻላል። በበለጠ በዚ ዙሪይላይ ለማንበብ
ከፈለጉ ክሊክ ያድርጉ>ተመርምረው ውጤቶም ኤችአይቪ ፖዘቲቨ ከሆነስ

ቫይረሱ በካለበት ሰው ጋር ለሚደረግ የግብረ ሥጋ ግንኙነት መደረግ ያለባቸው ጥንቃቄዎች አራቱ   
ነጥቦች ላይ ትኩረት መደረግ ጠቃሚ ነው


  • የግብረ ሥጋው ግንኙነት ከመጀመሩ በፊት ወንድየው
    የላቴክስ (Latex) ላስቲክ ኮንዶም ብልቱ ላይ ማድረግ ኣለበት።
    ከቆዳ (Skin) የሚሠራው ዓይነት ኮንዶም ከኤች አይቪ ቫይረስ ስለማይከላከል ሁልጊዜ የላቴክስ ኮንዶም
    ይጠቀሙ።

  • ከደረቁ ኮንዶም ይልቅ ቅባት (Lubricant) ያለው የላቴክስ ኮንዶም እንዳይቀደድ ስለሚርዳ ቅባት ያለው
    ኮንዶም ይጠቀሙ። በውሃ (Water-base) መልክ ተሰርቶ ገበያላይ የዋለ (Lubricant) እንጂ እንደ
    ቫስሊን ሎሽን ዘይት (Oil-based) ቅባቶች ኮንዶሙን ስለሚያሳሱት እና ብሎም ለመቀደድ
    ስለሚያዳርጉት በምንም አይነት ከላይ የተዘረዘሩትን ቅባቶች እንዳትጠቀሙ

  • ፓኬቱ ላይ ግዜው ያለፈበት መሆኑን እና አለመሆኑን በመመልከት እንዲሁም የተጻፈውን መመሪያ ማንበብ

  • ከግብረ ሥጋው ግንኙነት በኋላ ላቴክሱን በጥንቃቄ ማውጣት መረሳት የለበትም

እንዳይተላለፍ መከላከል

ኤችአይቪ ለመያዝም ሆነ ለማስተላለፍ የሚችሉበት መንገዶች የተለያዩ ናቸው፣ መንገዶቹ ምን እንደሆኑ ያውቁ
ኖርዋል?  ስለ ኤች አይቪ ዕውቀት ያለውን ሰው ማነጋገር ተገቢ ሆኖ ሳለ ይህንንም ከታች የተዘርዘረውን
በተግባር ላይ ቢያውሉት መልካም ነው፣

  • መታቀብ ( ከማንኛውም አይነት ግንኙነት) እንድ የትዳር ጛደኛ እስከሚያገኙ ድረስ ወይም ደሞ
    ኤችአይቪ እንዳለባችሁ ካወቃችሁ

  • ሁለት ኤች አይቪ ያለባቸው (ባለትዳሮች) ሰዎች በግብረ ሥጋ ግንኙነት ግዜ ኮንዶም መጠቀም
    አለባቸው ምክንያቱም ከተለያዩ የአባላዘር በሽታዎች ለመከላከል እና ከተለያዩ ኤች አይቪ ንዑስ
    ዝርያዎች ላለመያዝ

  • አንዱ ሰው ብቻ ከሆን ኤችአይቪ ያለበት ሁልግዜ ኮንዶም ተጠቀሙ ቅባት (Lubricant) ያለው
    የላቴክስ ኮንዶም

  • ወይ ደሞ ከአንድ ሰው በላይ ጋር የግብረ ሥጋ ግንኙንት የሚፈጸሙ ከሆነ

  • የኤችአይቪ ምርመራ ያድርጉ

  • ወንድ ከሆኑ እና ከውንድ ጋር የግብረ ሰዶም ግንኙነት ከፈጸሙ ከሆነ ቢያንስ ቢያንስ በአመት አንዴ
    ይመርመሩ

  • ሴት ከሆኑ እና ለማርገዝ እቅድ ካሎት ወይም ካርገዙ በአስቸኩዋይ ይመርምሩ ጤነኛ ልጅ ለመውለድ

  • የግብረ ሥጋ ግንኙነት ከመፈጸሞ በፊት ስለ ኤችአይቪ እና ሰለ ተለያዩ የአባላዘር በሽታዎች
    ከወንድ/ከሴት ጛድኛ ጋር በግልጽ ማውራት ልምድ ማረግ አለብን  

  • በደንብ ተጠናኑ፣ ተወያዩ ስለ ሁለታችሁም ስለ አለፈው የወሲብ ሕይውታችሁ ውይም ድራግ
    ትጠቀሙ ከነበረ ( መጠጥ፣ ጫት ሱሰኝነት) ሌሎችም

  • መጠየቅ ከዚህ በፊት የኤችአይቪ ምርመራ አርገው ከሆነ እና ካለሆን

  • ምንም እንኩዋን የኤችአይቪ እያዛለሁ ብለው ምንም ጥርጣሬ ባይኖሮትም ሁሌ ለጠቅላላ ምርመራ
    በሚሄዱበት ግዜ የኤችአይቪ ምርመራ ቢያረጉ በጣም ጠቃሚ ነው።
ሳይንቲስቶች የኤችአይቪን ቫይረስ
አመጣጥ እንደጠቆሙት ከሆነ ከዌስት
አፍሪካ ከሚገኝው ቺፓንዝ ዝርያ የመጣ
መሆኑን አሳወቀዋል። ይህውም ሊሆን
የቻለው የሰው ልጅ ቺፓንዚን
ለምግብነት በሚይድንበት ግዜ
በሚደረገው የደም ንክኪ መሰርት
ቫይርሱ ሊተላለፈ እንደቻለና። ከብዙ
አመት በሃላም ቀስ በቀስ ወደ መላው
አለም ሊስፋፋ እንደቻለ ገልጽዋል።
Content Source:
Divisions of HIV/AIDS Prevention
National Center for HIV/AIDS, Viral Hepatitis, STD, and TB Prevention
CDC Questions and Answers on HIV/AIDS
CDC Fact Sheet: HIV and Its Transmission
CDC Fact Sheet: HIV Type 2
HIV Infection and AIDS: An Overview (NIH)
The Evidence That HIV Causes AIDS (NIH)
How HIV Causes AIDS (NIH)
The Origin of HIV (NIH)
Glossary of HIV/AIDS-Related Terms (AIDSInfo)
ትርጉም በአበቻ ኬር
የኤችአይቪ አመጣጥ
© 2007-08 Abesha Care Inc.  All Right Reserved.
This site contains Ethiopic text.
Without rendering support, you may see
question marks, boxes or other symbols
instead of Ethiopic characters.
AMHARIC PAGE